نشست ويژهء رييس‌جمهوري با مسوولان بورس و سازمان خصوصي‌سازي و برخي از وزرا، از جمله اقدامات مثبتي بود و با اين كه هنوز جزئيات اين نشست سه ساعته منتشر نشده است اما آثار مثبت آن بر بازار سرمايه هويدا شد و دو روزي مي‌شود كه بورس جان دوباره‌اي گرفته و به نظر مي‌رسد رونق به بورس بازگشته است.

با توجه به واكنش مثبت بازار سرمايه به توجه مسوولان صرفنظر از عملي‌كردن تصميمات‌اتخاذ شده نشان‌دهنده آن است كه بورس به عنوان مركز ثقل سياست‌هاي اصل «44» توجه ويژه‌اي از سوي تمامي مسوولان- صرف‌نظر از ديدگاه سياسي‌شان - مي‌طلبد.

در حال حاضر خصوصي‌سازي مهم‌ترين ركن اقتصادي كشور است و يك عزم ملي را براي كاهش تصدي‌گري دولت و واگذاري شركت‌هاي دولتي به بخش خصوصي مي‌خواهد و از آن‌جا كه شركت‌هاي دولتي بزرگ تمامي صنايع را در برمي‌گيرند، ضرورت همكاري بيش‌تر كابينهء دولت در شفافيت اطلاعاتي شركت‌ها از جمله نوع قراردادهاي دولتي، تامين مواد اوليه و ... را نيازمند است و تا زماني كه عزم دولت براي يافتن راهكارهايي براي خصوصي‌سازي كامل و قاطع نباشد، نه تنها بخش خصوصي قدرتمند نخواهد شد، بلكه بورس نيز به عنوان مركزي براي واگذاري شركت‌ها توسعه نخواهد يافت.

سرمايه و سرمايه‌گذاران را ارزش بدانيم

سيدرضا نوروززاده، عضو شوراي مركزي اعتماد ملي و نمايندهء مجلس شوراي اسلامي معتقد است: «بورس يكي از نهادهايي فعال در بازار سرمايه است كه شاخص‌هاي بورس، تعداد سهام مبادله شده، ارزش معاملات و ... نشان‌دهندهء رونق اقتصادي و يا ركود است.»

وي خاطرنشان كرد: «به دليل عدم توجه به امر سرمايه‌گذاري در كشور و تسهيل سرمايه‌گذاري، سرمايه‌گذاري در بخش‌هاي مولد همانند صنعت با مشكل مواجه است.»

به گفتهء وي، دخالت‌هاي دستوري روي پارامترهاي اقتصادي مثل نرخ بهره، وام‌هاي تكليفي مزيد بر علت شده است.عضو شوراي مركزي اعتماد ملي رونق اقتصادي را در گرو توسعهء بازار سرمايه عنوان كرد و افزود: «دولت‌ها بايد از تصدي‌گري به طور كامل اجتناب كنند و به سياست‌گذارياصولي در زمينهء خصوصي‌سازي بپردازند و با فراهم كردن زمينهء رقابت بخش‌هاي كاملا خصوصي، مانع از گسترش شركت‌هاي عمومي غيردولتي شوند.

وي افزود: «دولت بايد از واگذاري پروژه‌هاي عمراني به شركت‌هاي عمومي غيردولتي و نظامي بپرهيزد.»

با الفاظي كه منجر به ظن سرمايه‌گذاران مي‌شود بازي نكنيم

عضو شوراي مركزي اعتمادملي تصريح كرد: «نبايد با الفاظي كه منجر به ظن سرمايه‌گذاران مي‌شود، بازي كرد.»

نمايندهء مجلس شوراي اسلامي با بيان اين‌كه «بايد سرمايه و سرمايه‌گذار را ارزش بدانيم» گفت: «تنها در صورتي كه موارد ذكر شده در واگذاري‌ها رعايت شود، ما شاهد توسعهء بازار سرمايه و به تبع آن توسعهء سرمايه‌گذاري مطمئن همراه بازگشت سرمايهء طولاني‌مدت خواهيم بود.وي با اشاره به قانون سرمايه‌گذاري خارجي در ايران گفت: «سرمايه‌گذاري خارجي زماني در يك كشور صورت مي‌گيرد كه روابط اقتصادي يك كشور با دنيا رابطهء تعريف شده‌اي باشد و سياست‌هاي دولت در چارچوب سياست تنش‌زدايي باشد و نهادهاي بيمه‌اي در هر دو طرف معامله بتوانند پوشش بيمه‌اي دهند.»

به گفتهء وي جذب سرمايه‌گذاري خارجي در ايران نيازمند عزم ملي است و بايد بستر مناسب توسعهء سرمايه‌گذاري خارجي در كشور فراهم شود.

عضو شوراي مركزي اعتمادملي خاطرنشان كرد: «نرخ ريسك سرمايه‌گذاري بايد كاهش يابد و تضمين‌هاي كافي براي سرمايه‌گذاري خارجي وجود داشته باشد در غير اين‌صورت سرمايه‌گذاري خارجي شكل نخواهد گرفت.»

نبض اقتصاد در بورس مي‌زند

مصطفي كواكبيان، دبيركل حزب مردم‌سالاري نيز معتقد است: «نبض حقيقي اقتصاد در بازار سرمايه در بورس زده مي‌شود و نوسانات بورس، ‌شاخص مهمي است كه ثبات اقتصاد و سياست‌هاي كلي اقتصاد را نشان مي‌دهد.

وي با اشاره به عدم فروش برخي از بنگاه‌هاي اقتصادي در بورس گفت: «مشكل تنها نبود سرمايه‌گذار خارجي نيست بلكه بايد يك سوال اساسي‌تر را مطرح كنيم كه چرا بخش خصوصي چندان رغبتي به سرمايه‌گذاري ندارد و پاسخگويي به اين سوال بسياري از ابعاد و سياست‌هاي دولت را مشخص مي‌كنند.

دبيركل حزب مردم‌سالاري با اشاره به 80 هزار ميليارد تومان نقدينگي در بازار گفت: «نقدينگي بازار هم جذب خريد سهام بنگاه‌هاي اقتصادي نمي‌شود.»  

در حالي كه بسياري از كشورهاي پيشرفتهء دنيا بازارهاي متشكل  OTC  خود را توسعه داده و به سمت بازارهاي  OTC  تخصصي كالا پيشرفته‌اند، در ايران پس از يافتن اين حلقهء گمشده در بازار سرمايه دستورالعمل فعاليت اين بازار تصويب و ابلاغ شد اما جالب آن‌كه با وجود اين‌كه بسياري از شركت‌ها سال‌ها به طور غيررسمي به فعاليت در بازارهاي خارج از بورس مي‌پرداخته‌اند اما تاكنون پس از گذشت بيش از دو ماه از ابلاغ دستورالعمل بازار فرابورس، هيچ تقاضايي مبني بر فعاليت در اين بازارها به شوراي بورس تسليم نشده و در نتيجه تنها متقاضي فعلي فعاليت در اين بازار كه شركت بورس است، همچنان به خواستهء خود يعني بر فعاليت به صورت شركت سهامي خاص پافشاري مي‌كند.

اين در حالي است كه ايجاد بازار فرابورسي تخصصي كالا كه سال‌ها روي آن مطالعه و امكان‌سنجي شده نيز به فراموشي سپرده شده است و هنوز معلوم نيست كه آيا ايجاد اين‌گونه بازارهاي تخصصي فرابورسي كالا كه مي‌تواند تمريني براي ورود بسياري از كالاهاي استراتژيك به بورس كالا باشد، در اين دستورالعمل مصوب پيش‌بيني شده است بايد سال‌ها تجربه در بازارهاي تخصصي زعفران، زيره و گل را زير پا گذاشت و منتظر تصويب دستورالعملي جديد شد تا فعاليت در اين بازارها سامان‌دهي شود.گفتني است، در حال حاضر بسياري از كشورها همانند هند، چين، كره و ... بازارهاي فرابورسي كالايي خود را توسعه داده‌اند كه شايد با مطالعه و الگوبرداري از ساختار اتي‌سي‌هاي كالايي بتوان با توجه به امكان‌سنجي آن در ايران گام‌هايي براي تشكيل  OTC  تخصصي كالايي برداشت تا ضمن قانونمند شدن اين بازارهاي متشكل به توسعهء بازار سرمايه و تقويت بورس كالا كمك شود.

با توجه به شرايط آب و هوايي و حاصلخيزي خاك ايران، كشورمان بيش از هر كشوري مستعد توسعهء محصولات كشاورزي خود با ايجاد قطب صادراتي به كشورهاي همسايه، اروپا و ... است.

يكي از محصولاتي كه مطالعات امكان‌سنجي  OTC  كالايي روي آن انجام شده است، گل است.بسياري از شهرهاي كشورمان با تمركز روي پرورش گل، پتانسيلي براي ايجاد  OTC  گل دارند كه از آن جمله مي‌توان به شهر محلات اشاره كرد. علاوه بر آن توسعهء گلخانه‌ها در اطراف تهران و بسياري از شهرهاي ديگر بيانگر آن است كه ايجاد  OTC  گل از پتانسيل بالايي برخوردار بوده و ضمن توسعهء بازار سرمايه به رونق و شكوفايي اقتصاد كشورمان كمك شاياني خواهد كرد.از آنجا كه در بورس كالا تنها محصولات كشاورزي كه قابليت انبارداري دارند معامله مي‌شوند، مي‌توان  OTC  گل را با هدف صادرات برنامه‌ريزي كرد.

گفتني است. نداشتن خاصيت انبارداري و عمر كوتاه گل از جمله مواردي است كه مانع ورود اين محصول به بورس كالا مي‌شود اما امكان دادوستد آن در يك بازار متشكل ( OTC  كالايي) فراهم است.احمد كبيري، دبيركل سابق بورس كالاي كشاورزي با بيان اين‌كه «امكان‌سنجي تشكيل  OTC  گل را در گذشته انجام داده‌ايم»، به خبرنگار «سرمايه» گفت: «مراجعاتي كه به افراد فعال در شهرك‌هاي گل و گياه داشتيم نشان‌دهندهء آن است كه فرصت مناسبي براي راه‌اندازي  OTC  گل است.»وي تصريح كرد: «كشور ما در اين زمينه از پتانسيل خوبي برخوردار است و در حال حاضر توليد بسيار خوبي داريم اما بازار سامان‌يافته نيست.»به گفتهء وي،  OTC  براي برخي از محصولات همانند گل و گياه كه بيش‌تر و به صورت طرح حضوري فروخته مي‌شود، مناسب است.

دبيركل سابق بورس كالاي كشاورزي با بيان اين‌كه « OTC  كالايي با بازار سهام متفاوت است»، ابراز كرد: «محصولاتي كه در  OTC  پتانسيل معامله دارند معمولا از نظر حجم، ‌كيفيت، چگونگي برداشت، حمل و انبارداري قابليت معامله دربورس را ندارند.»وي افزود: «در حوزهء محصولات كشاورزي همانند گل و گياه كه از حساسيت خاصي برخوردارند و از نظر بازاررساني شرايط خاصي براي آن‌ها تعريف مي‌شود، نيازمند مطالعات اجمالي است.»

اين كارشناس بازار سرمايه تصريح كرد: «ساماندهي گل در  OTC  بايد متمركز بر صادرات باشد; چرا كه به طور يقين  OTC  براي جذب بازار داخل با رونق روبه‌رو خواهد شد.»وي خاطر نشان كرد:« OTC  گل بايد براي كسب بازارهاي منطقه و در مرحلهء بعد، براي كسب بازارهاي اروپا متمركز شود.»به گفتهء وي، بايد  راه‌اندازي  OTC  براساس مناطق توليد، ساماندهي در مناطق جغرافيايي و نيز بازارهاي هدف انجام بگيرد.وي اولين منطقهء مناسب را خليج‌فارس عنوان كرد ضمن اين كه بازارهاي اروپا را نيز قابل دسترسي ارزيابي كرد.

دبير كل سابق بورس كالاي كشاورزي خاطرنشان كرد: «براي راه‌اندازي  OTC  گل بايد مطالعات، امكان‌سنجي و دستورالعمل، شرايط و چگونگي وظايف هر كدام از مخالفان بازار مشخص شود.»

به گفتهء وي از نظر امكانات توليد، كشور ما از شرايط بسيار خوبي برخوردار است و سرمايه‌گذاري زيادي در زمينهء توسعه گلخانه‌ها انجام شده است بنابراين تنها بايد حجم توليد در بخش بازار ساماندهي شود.

وي پيشنهاد كرد: «در اين زمينه بايد شرايطي فراهم شود تا شركت بورس كالا هم بتواند راه‌اندازي  OTC  تخصصي كالا را پيگيري كند.»دبير كل پيشين بورس كالاي كشاورزي اظهار كرد: «شايد ضرورت در اين باشد كه كساني خارج از بورس به عنوان موسس، پيشقدم راه‌اندازي  OTC  شوند كه مي‌توانند از تجارب شركت بورس كالا نيز بهره‌مند شوند.وي با توجه به اين كه درخصوص شهر محلات مطالعاتي براي راه‌اندازي  OTC  تخصصي گل انجام شده است، گفت: «در اين شهر سرمايه‌گذاري زيادي انجام شده است اما با اين حال تعيين يك منطقهء خاص خيلي كمك به حل مشكل نمي‌كند و هر منطقه‌اي كه داراي امكانات توليد باشد و شرايط حمل و نقل، دسترسي به فرودگاه و... مناسب باشد، براي راه‌اندازي  OTC  مناسب است.»وي تصريح كرد: «مهم آن است كه گل و گياه ايران توانايي داشتن  OTC  فعال را دارد و وزارت جهاد كشاورزي، وزارت بازرگاني و... مي‌تواند نقش مهمي در اين زمينه ايفا كنند.»به گفتهء وي، راه‌‌اندازي چندين  OTC  تخصصي گل در مرحلهء اول مناسب نيست و بهتر است در يك منطقهء مناسب، يك  OTC  تخصصي گل راه‌اندازي شود و بازارهاي متشكل گل در ساير مناطق به آن متصل شوند.

 با توجه به اين‌كه عرضه‌هاي عمدهء فولاد مباركه و ايرالكو مورد استقبال قرار نگرفت، اين نگراني در بازار سرمايه وجود دارد كه ساير عرضه‌ها نيز به همين سرنوشت دچار شود.

در حالي كه پيش‌بيني‌ها بيانگر آن است كه شايد سازمان خصوصي‌سازي كه تاكنون سه تجربهء ناموفق عرضهء عمده را در كارنامهء خود ثبت كرده است، بيش از اين ديگر اقدام به عرضهء عمده نكند اما وزير امور اقتصادي و دارايي با اعلام اين‌كه تسليم ريز فروشي نمي‌شويم، ادامهء واگذاري‌ها به صورت عمده را قوت مي‌بخشد.

گفتني است; سازمان خصوصي‌سازي در اولين عرضهء عمدهء خود كه همان شركت ملي مس بود با مشكلات بسياري مواجه شد و خريداران تا دقايق آخر منابع مالي خود را تامين نكرده بودند و در عرضهء فولاد مباركه و ايرالكو نيز هيچ خريداري وجود نداشت.

هرچند بسياري از كارشناسان معتقدند‌،اتفاقي كه براي فولاد مباركه و ايرالكو افتاد نبايد به ساير عرضه‌ها تعميم داد اما اين نگراني وجود دارد كه ساير عرضه‌هاي عمده نيز به اين سرنوشت دچار بشوند.

گفتني است; عرضه‌هاي خرد امكان انتقال مديريت را فراهم نمي‌كند و شايد اصرار وزارت اقتصادي و دارايي و نيز سازمان خصوصي‌سازي بر همين اساس استوار باشد.

اسماعيل غلامي، معاون امور آماده‌سازي سهام شركت‌هاي دولتي در سازمان خصوصي‌سازي با بيان اين‌كه «مشكلات فولاد مباركه و ايرالكو مشكلات خاصي بود و قابل تعميم به ساير عرضه‌ها نيست»، گفت:‌«در حال حاضر پالايشگاه نفت اصفهان و تبريز آمادهء واگذاري است كه تا آخر آذرماه در بورس عرضه خواهد شد.»

وي تصريح كرد: «سهام پالايشگاه سهام بسيار خوبي است و به طور يقين با استقبال مواجه خواهد شد.»

به گفتهء‌وي، قبل از عرضه بازارسنجي خواهد شد و بعد در بورس عرضه خواهد شد.

معاون امور آماده‌سازي سهام شركت‌هاي دولتي در سازمان خصوصي‌سازي ابراز كرد: «سهام بانك‌ها نيز تا پايان آذرماه در بورس عرضه خواهد شد.»وي افزود: «بانك‌ها صورت‌هاي مالي سال 85 خود را منتشر كرده‌اند و تنها گزارش شش ماههء آن‌ها هنوز منتشر نشده است كه بعد از انتشار مي‌توانند در بورس عرضه شوند.»به گفتهء وي، هر شركت شرايط خاصي دارد و در يك زمان خاص بايد عرضه شود و ما اين نكات را در عرضه‌هاي خود در نظر داريم.    او با اشاره به شرايط مساعد شركت فن‌آوران گفت: «اين شركت با استقبال خريداران مواجه خواهد شد و ما مشكلات عرضهء فولاد و ايرالكو را در ساير عرضه‌ها نخواهيم داشت.»

به گفتهء وي، انتقال مديريت نيز بحث بسيار مهمي است كه بايد شرايط واگذاري به‌گونه‌اي باشد كه اين مهم نيز صورت بگيرد.

معاون واگذاري امور سهـام شركت‌هاي دولتي در سازمان خصوصي‌سازي گفت: «سازمان خصوصي‌سازي براي عرضهء قسطي مشكلي ندارد ولي تمام تصميمات بايد در هيات عالي واگذاري مصوب شود.»

در حالي عرضه‌هاي عمدهء فولاد مباركه و ايرالكو با ناكامي مواجه شد كه بسياري از كارشناسان بر اين باورند كه نحوهء عرضه و شرايط بازار براي عرضه مناسب نبود. به گفتهء برخي مسوولان، عدم هماهنگي مسوولان سازمان خصوصي‌سازي با سازمان بورس در عرضه‌هاي عمده نشان از آن دارد كه عرضه‌هاي عمده بدون بازار سنجي صورت مي‌گيرد.

به نظر مي‌رسد ناكامي عرضه‌ها نه تنها دوباره كاري براي سازمان خصوصي‌سازي است بلكه تبعات منفي آن نيز بر بازار سرمايه تاثيرگذار است. به نقل از كارشناسان بازار سرمايه، در حالي كه هنوز تبعات منفي افزايش بهرهء مالكانه در بازار سرمايه ديده مي‌شود، فولاد مباركه به صورت عمده عرضه شد كه با توجه به افزايش قيمت سنگ‌آهن و همچنين قيمت پايهء هر سهم كه به نظر مي‌رسد در عرضه‌هاي بلوكي گران عرضه شد و نيز عدم شفافيت مواضع وزارت صنايع در خصوص شركت‌هاي قابل واگذاري، بي‌اعتمادي را بر بازار حاكم كرد كه نتيجهء آن عدم فروش بلوك‌هاي عمدهء فولاد مباركه كه از بهترين شركت‌هاي دولتي ايران است، شد.

ناگفته نماند كه شرايط نقد عرضهء فولاد مباركه و ايرالكو نيز يكي ديگر از مواضع خريد اين سهام بود.

برخي كارشناسان معتقدند، بازار سرمايه بازاري هوشمند است و نمي‌توان از موضع اقتدار با اين بازار برخورد كرد. سرمايه‌گذار در صورتي كه به خريد خود يعني به سوددهي اطمينان نداشته باشد، اقدام به خريد نخواهد كرد و بحث در اين است كه در عرضه‌هاي عمده بيش از هرچيز بايد بازارسنجي كرده و كشش بازار را در نظر گرفت و گاهي بازاريابي قبل از عرضه ضروري به نظر مي‌رسد كه در تمام اين موارد هماهنگي مسوولان با بورس مي‌تواند راهگشا باشد.

ضمن اين‌كه شفافيت مواضع دولت در واگذاري‌ها و رفع تمامي ابهامات موجود در خصوص شركت‌هاي قابل واگذاري با ايجاد اطمينان در سهام‌داران، مي‌تواند بازار را آمادهء پذيرش سهام شركت‌هاي دولتي كند.

محمد ابراهيم قرباني فريد، مديرعامل كارگزاري سهام پژوهان شايان معتقد است اگر سهام فولاد مباركهء اصفهان و ايرالكو طبق زمان‌بندي بهتري عرضه مي‌شد حتماً با استقبال بازار مواجه مي‌شد.

وي تصريح كرد: «بعد از ركودهاي طولاني بازار در حال بازيابي بود و بهتر بود مسوولان صبر مي‌كردند تا بازار رونق خود را بيابد و بعد از، از بين رفتن صف‌هاي فروش، عرضه مي‌شد.»

به گفتهء وي عرضهء سهام اين دو شركت در شرايط بهتر و به صورت عرضهء پنج درصدي نقد و اقساط با استقبال مواجه خواهد شد.

مديرعامل شركت كارگزاري سهام پژوهان شايان تصريح كرد: «براي شركت‌هاي صدر اصل «44» بهتر است به نحوي عمل شود كه سهام اين شركت‌ها فروخته شود.

وي با اشاره به عرضهء «فجر گالوانيزه» گفت: «فجر گالوانيزه احتمالا مشتري خود را پيدا كرده و فردا به فروش خواهد رفت.»

شاهين آراني معتقد است: «ساختار شركت‌ها قبل از واگذاري بايد اصلاح شده و قيمت آن نيز عادلانه باشد تا فروش آن با مشكل مواجه نشود.»

به گفتهء وي اصلاحاتي بايد در ساختار بازار سرمايه انجام شود و خلاء بازاريابي، بازارشناسي و مشتري‌شناسي قبل ار عرضه حل شود.

اين كارشناس بازار سرمايه معتقد است در صورتي كه سهام ديگري با همين نحوه عرضه مي‌شد كه بازاريابي آن هم ضعيف بود، باز هم خريداري نداشت.